Hans Theys

Over de betekenis van verscheidenheid
Enkele woorden over het werk van Tamara Van San

Het werk van Tamara Van San ensceneert een eeuwig verschijnen van het beeld uit de materie. Met polyurethaanschuim opgevulde ballonnen barsten open en tonen een fragiel opwellend groen plantje. Met druipende, rode verf overgoten amorfe of niet thuis te brengen stapelingen verschijnen als nieuwe koraalsoorten, kristallen, dieren of Moorse torengebouwen. Als kind hield deze kunstenaar ervan urenlang te bladeren door atlassen en andere rijkelijk geïllustreerde boeken over geografische, natuurkundige, biologische, weerkundige en architecturale fenomenen. In haar werk, dat zowel luchtig als donker is (de duisternis doemt op uit de van nabij bekeken textuur), keert die voortgaande verwondering verrijkt en versterkt terug.

Dit prachtige, fundamenteel poëtische werk, waarbij incongruente vormen en texturen ongebruikelijke droombeelden oproepen, doet denken aan Claude Lévi-Strauss’ eerlijke en heldere poging de Canadese radioluisteraar uit te leggen waarin het zogenaamde ‘structuralisme’ bestaat. Als je vaststelt dat verschillende mythes, die ontstonden in verschillende gebieden in de wereld, gemeenschappelijke elementen bevatten, vertelt hij, bijvoorbeeld de aanwezigheid van tweelingen of zonen die met hun moeder slapen, dan berust de betekenis van deze mythen in deze terugkerende elementen… Ik stel, bij wijze van experiment, het tegenovergestelde voor: datgene wat gemeenschappelijk is aan de mythen, zijn de noodzakelijke bouwstenen ervan; in datgene waarin ze verschillen, berust hun betekenis… Ik steun hiervoor op Sjklovskis prachtige demonstratie van het feit dat je geen spannend verhaal kan fabriceren zonder seks of doodslag, maar dat je personages elkaar wel moeten kennen om seks met elkaar te hebben of elkaar te vermoorden. Tenzij de clou van het verhaal erin berust dat het om seks met een wildvreemde gaat. Sjklovski spreekt niet over Oidipus, maar we begrijpen hoe briljant Sofokles was als hij zijn stoutmoedige held een wildvreemde laat doodslaan die uiteindelijk zijn vader blijkt te zijn.

Mythen zijn opgebouwd rond tweelingen, omdat je anders geen mythen kan maken. Je hebt een fors beeld nodig, dat als bouwsteen kan dienen, omdat het, bijvoorbeeld, een dubbel verhaal mogelijk maakt. Natuurlijk komt het van pas als dit beeld ons ook ontroert. Tweelingen beangstigen en verrukken ons, omdat hun bestaan uitdrukking heeft aan onze gelijktijdige wens uniek te zijn en net te zijn als de anderen. Maar aangezien je geen mooi verhaal kan ineensteken onder een tweelingbeeld, zou je kunnen zeggen dat de ‘betekenis’ van een mythe niet berust in het gebruik van zo’n beeld, maar in de manier waarop dit gebeurt, met andere woorden: in de manier waarop mythen van elkaar verschillen.

Het wezenlijke is het leven, vaneigens, maar ook de duizenden vormen waarin dit leven gestalte heeft gekregen en zichzelf in stand houdt en voortplant, woekerend, draaiend, kerend, imiterend, verschillend, zichzelf binnenstebuiten kerend, opnieuw uitvindend, plagiërend en herhalend, ogenschijnlijk mislukkend, maar op verborgen manieren altijd een tijdje met welslagen zichzelf voortzettend.

Ziedaar een van de betekenissen van het werk van deze bijzondere kunstenares.

Montagne de Miel, 24 november 2008