Christian Van Haesendonck (cv)

Hans Theys


Randgevallen (Aan de kant gezette stoelen, beeld geworden)
Enkele woorden over het werk van Christian Van Haesendonck


Duizend jaar geleden, toen het lot en de mensen mij nog niet tot een soort van kunstcriticus hadden gemaakt, studeerde ik wijsbegeerte in Brussel. Ik woonde nergens, ik ging vaak naar de bioscoop en het theater, ik acteerde, ik schreef verhalen en gedichten en ik was geboeid door het plastische werk van enkele mensen die ik toevallig had ontmoet.

Van donkere, slecht verlichte dagen aaneengeregen waren de jaren tachtig en het leek alsof ik mijn hele leven zou slijten in het natte, glimmende decor van de Brusselse straten, toen ik ontdekte dat er mensen bestonden zoals Christian Van Haesendonck, Louis Peeters en Guy Van den Heule, die fijne, uit hun haak getrokken prenten fabriceerden die in de starre façade van de wereld rimpels trokken of scheuren waar men zijn vinger tussen kon steken en waar licht en lucht door kwam. Graag las ik ter gelegenheid van de openingen van hun tentoonstellingen eigen schrijfsels voor, waarvan ik hoopte dat ze de toehoorders evenzeer zouden roeren als de frivool-serieuze, vrolijk-zwaarmoedige papieren werelden van mijn kameraden.

Hoog was de bakstenen brug boven de eindeloze, duistere Dostojevskistraat op die wondere plek in Elsene waar lange straten onder elkaar doorlopen op moeilijk te bevatten ruimtelijke manieren, met hoogteverschillen die niemand kan verstaan. Altijd volgeslorpt van vocht, in vaalgeel tegenlicht, als schoolgebouwen uit noodlotszwangere jeugdherinneringen, stonden daar tijdloze, tegen elkaar aanleunende en schijnbaar licht vooroverhellende bakstenen woongebouwen waar niemand woonde die je kende, behalve Christian Van Haesendonck, wiens tragische en tegelijk grappige tekeningen en met het penseel getekende schilderijen leken uit te stijgen boven de benauwde, donker vocht opzuigende wereld waarin ze waren ontstaan.

Onlangs heb ik Van Haesendonck opnieuw ontmoet. Hij woont in een prachtig appartement in Antwerpen, waar het schommelende wateroppervlak van het Bonapartedok onbekommerd lichtvlekken rondstrooit over de modieus geplamuurde gevels van pas gerenoveerde of onlangs opgetrokken gebouwen. De aankleding van zijn appartement doet denken aan het interieur van Kurt Ryslavy en aan installaties van Guillaume Bijl. Teveel stoelen, die over de ruimte verspreid zijn als esthetische obstakels en de schijn van gezelligheid alleen maar ophouden om hem zelf meteen te verstoren.

Zo werken ook Van Haesendoncks tekeningen, die nog altijd gemaakt worden. Als aan de kant gezette stoelen die de aandacht trekken, uitgegleden en op een hoopje gevallen letters, dwarse kanttekeningen, vertrokken werelden, vergezichten, kribbelkereltjes, draadlandschapjes, randgevallen.

Een week na onze ontmoeting zag ik een prachtige collectiepresentatie met tekeningen in het Museum of Modern Art in New York. Dankzij mijn recente ontmoeting met Christian Van Haesendonck – waarbij ik ondermeer kennis maakte met de tekeningen die gereproduceerd worden in dit nummer van Nieuwzuid – zag ik dat de tekeningen uitgekozen waren op grond van het feit dat ze georganiseerd waren als plattegronden. Het raster van de plattegrond als thema.

Tekeningen die als het verstoorde, geribbelde vlies op gekookte melk naar de kant van het blad zijn gedreven. Los aaneen hangende portretten, afgestroopte beeltenissen, overvliegende boodschappen, verkleuterde communicatie, calculaties, hoogdravende brabbeltaal, pompeuze versierselen, amechtige horizonlijnen, gestopt, gestremd of opgestropt. Het ingedamde, het vele wit, de opengetrokken ruimte, het niet gevulde. De vlek, het morsen, de uitlopers, de krassen, de geboorte van het nepschema, de ingetoomde nachtmerrie van de administratie, de nagemaakte rangschikking, de vervormde schaduw van de schoolmeester, het nauwelijks gelukte ontstaan en de al stevig ingezette ontbinding.

(Het zijn stopgezette tekeningen, die daardoor niet omslaan in de oeverloze kribbelingen van schilders die ik hier niet wil noemen.)

Ook nu nog komen Van Haesendoncks tekeningen tot stand als nevenactiviteit, in de marge. Ze doen denken aan de geheime tekeningen van Kafka, die snel in een lade verdwenen als iemand zijn kantoor betrad. Vaak vormen ze sporen op bedrukt briefpapier of op andere documenten. In die zin doen ze denken aan bepaalde werken van Joëlle Tuerlinckx, die ook tot stand komen op het briefpapier en de correspondentie van galerieën en musea. Ook hier gaat het om minimale toevoegingen, ontsporingen, rimpels of stippellijnen.

En soms doemt er een spook op, een verschijning, een weemoedige herinnering of een akelig vergezicht. Clowneske aberratie. Grol. Tekenplezier. Stil verweer. Murmelend commentaar. Nieuwe texturen. Dingen die op zichzelf staan. Poëzie.


Montagne de Miel, 29 mei 2007
 

ESSAYS BY HANS THEYS

Randgevallen, 2007