Leon Vranken

Hans Theys

Per angusta ad augusta!
Leon Vranken bij Stella Lohaus

Momenteel kan u in de  Stella Lohaus Gallery in Antwerpen terecht voor de eerste solo-tentoonstelling van de kunstenaar Leon Vranken (1975). In deze prachtige tentoonstelling laat Vranken alle thema’s van zijn werk samenkomen in een verbluffende ontmoeting tussen ambachtelijk meesterschap, ruimtelijke reflectie en een zowel humoristische als intellectueel hardnekkige dialoog met de kunstgeschiedenis.

Zeven jaar geleden, als docent van de richting In Situ3 aan de Antwerpse academie zag ik voor het eerst een werk van Leon Vranken: een ontroerend mooie, met eikfineer afgewerkte maquette van een rond bed. De kunstenaar vertelde mij toen dat hij dit bed op ware grootte wilde maken, eveneens afgewerkt met fineer. Hij verzekerde mij ook dat hij dit zelf kon, omdat hij in de middelbare school was opgeleid tot schrijnwerker. Voor het eerst deed fineer zich niet meer aan mij voor als een masker voor namaak, maar als een gesofistikeerd en nobel gebruik van écht hout. Het werk van Leon Vranken veroorzaakt dit soort van subtiele omkeringen of verschuivingen in onze waarneming: wat nagemaakt lijkt, blijkt echt te zijn; wat echt lijkt, blijkt een illusie.

Vier voorbeelden. In 2004 kopieerde of verdubbelde Vranken enkele voorwerpen die hij had aangetroffen in een woning in Rotterdam: een trapleuning, een lamp, een houten rekje. Toen deze voorwerpen later buiten deze woning tentoongesteld werden, verzameld onder de titel “The Garden with the Two-Forked Paths” leek het wel alsof ze werkelijker geworden waren dan de buiten het blikveld verdwenen originelen. In 2006 toonde Vranken in het Muhka de sculptuur “Never Mind the Steps”: een metalen schoor die de bovenliggende verdieping van het museum leek te ondersteunen, met tussen de schoor en de zoldering een turkooiskleurige, schijnbaar samengedrukte ballon. De ballon is eigenlijk een polyester vorm. In 2007 toonde hij in het Heman Teirlinckhuis in Beersel een ‘vermoeide’ bezem, die met doorbuigende steel tegen de muur rustte. De steel was opgebouwd uit verschillende laagjes balsa, die nadien gladgeschuurd werden in de vorm van een steel. In datzelfde jaar beëindigde Vranken zijn verblijf aan het Hisk met een prachtige, zesdelige, ogenschijnlijk leren zitbank, waarin tijdens een tentoonstelling in het Museum Dhondt-Dhaenens menigeen zich opgelucht liet neerploffen… om tot de conclusie te komen dat het om een in de massa gekleurde, polyester sculptuur ging.

Het nadeel van een snelle opsomming als bovenstaande, is het risico dat de lezer de beschreven sculpturen gaat opvatten als grapjes, omdat de fysieke aanwezigheid van de werken ontbreekt. Eigenlijk gaat het natuurlijk om de manier waarop de toeschouwer oog in oog komt te staan met een ogenschijnlijk banaal, maar algauw raadselachtig voorwerp. In de huidige tentoonstelling betreedt de bezoeker niet een tentoonstellingsruime, maar een nauwe, donkere, met houten wanden afgesloten gang. Wie aan het eind van die gang tegen de achterwand duwt, creëert zo een opening waardoor de tentoonstellingsruimte toegankelijk wordt. De volhardende bezoeker stapt vervolgens uit een zijwaarts gestapeld samenstel van sculpturen, waarvan het grootste gedeelte over rails rolt, waarbij een uiterst secuur aangebracht, verborgen tegengewicht ervoor zorgt dat de opening waardoor de bezoeker de ruimte heeft betreden, zich meteen weer sluit. Elke keer als iemand uit de sculptuur tevoorschijn komt, wordt een verfrol met een lange steel een veertigtal centimeter omhooggeduwd uit een bakje met turkooiskleurige verf, zodat er telkens een nieuw laagje verf op een lichtjes schuin staande plaat (waarachter het tegengewicht schuilgaat) wordt aangebracht. De pompende elasticiteit van de sculptuur en de kleur van deze verf herinneren ons aan de metalen schoor en de schijnbaar samengedrukte ballon van “Never Mind the Steps”. Wat een mooie vrijgezellenmachine! Hoe teder en delicaat dynamisch het binnendringen van de donkere gang en het resulterende likje verf! Eerst deinzen we achteruit om dit spektakel in zijn geheel met de blik te kunnen omvamen, daarna gaan we de afzonderlijke sculpturen nieuwsgierig van dichterbij bekijken.

Leon Vranken: “Iemand dacht bij het zien van deze sculptuur aan testsituaties bij Ikea, waar matrassen door zuigstangen eeuwig gemarteld worden om hun duurzaamheid aan te tonen. In die zin zou je deze opstelling kunnen zien als een opstelling om een verfrol te testen… Voor mij gaat het om afzonderlijke sculpturen. Aanvankelijk heb ik gewerkt met een maquette van de galerie, waarin ik miniatuurversies van deze sculpturen probeerde te spreiden. Uiteindelijk kwam ik tot deze gang, of lange kast, waar alle sculpturen tegenaan gestapeld zijn. Ik hou wel van het idee dat de toeschouwer een fysieke inspanning moet leveren om het werk te kunnen zien.”

Sommige sculpturen zijn gewone gebruiksvoorwerpen, zoals een stoel en een bowlingbal, die je wel zelf geschilderd hebt. Andere voorwerpen, zoals de lange balk en de kegel, zijn zelf gemaakte imitaties. Hoe zie je de verhouding tussen die sculpturen?
Vranken: “De bowlingbal en de stoel zorgen voor een beetje lucht in de stapeling. Ze zorgen er ook voor dat de mensen iets herkennen, waardoor ze anders gaan kijken naar de vormen die ze niet herkennen. Er zijn ook tussenvormen zoals de balk en de kegel, die ze wel herkennen, maar die eigenlijk niet echt zijn. De kegel heb ik gemaakt uit opeengestapelde, op maat gezaagde schijfjes MDF. Als je goed kijkt zie je dat hij een beetje scheef is.

De balk is afgewerkt met fineer. De schraagjes van de twee behangertafels zijn van dennehout en eik.
Vranken: “Deze installatie gaat voor mij over vormen die echt willen zijn, Deze sculptuur gaat voor mij over vormen die echt willen zijn, maar daar niet helemaal in slagen. In elke sculptuur zit het verlangen te lijken op een basisvorm zoals een bol, een kegel, een balk of een kubus. De kegel heeft ook de neiging een basisvorm te worden, maar het is nog niet gelukt. Samengevat zou je kunnen zeggen dat ik bezig ben met vorm, kleur, ritme, materiaal en compositie. (Lacht.)

Montagne de Miel, 31 januari 2009

ESSAYS BY HANS THEYS

Per angusta ad augusta! The Travelling Riddle, 2009

De tedere werkelijkheid van de kopie, 2006

The Garden with the Two-Forked Paths, 2006

De buitenkant van warmte, 2005

Sensor, 2005

Het knechtschap van het brein, 2004

Het zachte pellen van de wereld, 2004

TO VIEW MOVING IMAGES